Przez dziesięciolecia panowało przekonanie, że charakter człowieka kształtuje się w młodości, a potem staje się twardy jak beton. Psychologowie często powtarzali, że po trzydziestce nasz profil psychologiczny jest już zamkniętą księgą. Nowe dane pokazują jednak zupełnie inny obraz ludzkiej psychiki, w którym stałość wcale nie oznacza braku ruchu.
Co naprawdę dzieje się z naszymi cechami w ciągu życia?
Badania nad stabilnością cech osobowości przynoszą zaskakujące wnioski. Przegląd prac naukowych z 2021 roku, opublikowany w piśmie „Personality Science”, wskazuje, że wskaźniki stabilności cech w odstępie 10 lat mieszczą się w przedziale od 0,4 do 0,6. Oznacza to, że choć pewna ciągłość istnieje, daleko jej do absolutnego determinizmu.
Co więcej, im dłuższy okres bierzemy pod lupę, tym większe zmiany zauważamy. Wskaźniki stabilności cech w badaniach samoopisowych obejmujących okres 30 lat i więcej spadają do około 0,2. Oznacza to, że z perspektywy dekad jesteśmy w stanie „przestawić” wiele elementów własnego charakteru.
Wielkie badania i tysiące uczestników
Przełomowe spojrzenie na tę dynamikę przyniosło badanie z 2026 roku, które przeprowadził zespół pod kierunkiem Amandy J. Wright z Uniwersytetu w Zurychu. Jego wyniki opublikowano w „Communications Psychology”. Naukowcy przeanalizowali dane z ośmiu dużych badań panelowych prowadzonych w USA, Niemczech, Australii i Holandii, w których łącznie wzięło udział prawie 167 tysięcy osób.
Analiza ta przyniosła jasny dowód: zmiany w cechach z grupy tzw. Wielkiej Piątki, czyli ekstrawersji, ugodowości, sumienności, neurotyczności oraz otwartości na doświadczenia, są porównywalne, a czasem nawet większe niż wahania poziomu satysfakcji z życia czy ogólnego poczucia własnej wartości.
Zmiany po siedemdziesiątce i w dorosłości
Mit o tym, że starość oznacza całkowitą stagnację, również pęka w zderzeniu z faktami. Badanie zrealizowane w 2014 roku na grupie ponad 23 000 osób w Niemczech przyniosło intrygujący wynik. Okazało się, że aż do 25% uczestników doświadczyło wyraźnych, zauważalnych zmian osobowości po ukończeniu 70. roku życia. Ludzie potrafią więc ewoluować u progu jesieni życia.
Czy oznacza to, że możemy zmienić się na własne życzenie? Prace nad celową modyfikacją cech, prowadzone m.in. przez Hudsona i współpracowników w 2020 roku, udowadniają, że programy interwencyjne przynoszą skutki. Zazwyczaj trwały one od 10 tygodni do maksymalnie 6 miesięcy, a uczestnicy zyskali realną kontrolę nad wybranymi aspektami swojego zachowania.
Jak psychoterapia wpływa na nasz charakter
Kolejnym dowodem na plastyczność ludzkiego wnętrza są efekty pracy terapeutycznej. Metaanaliza z 2017 roku, opublikowana na łamach „Psychological Bulletin”, wykazała, że interwencje psychoterapeutyczne prowadzą do poprawy w zakresie stabilności emocjonalnej średnio o około połowę odchylenia standardowego w ciągu zaledwie kilku miesięcy.
Oznacza to, że odpowiednie wsparcie i praca nad sobą dają wymierne rezultaty. Człowiek nie jest więźniem własnych genów ani dawnych nawyków, a psychika potrafi dostosować się do nowych wyzwań na każdym etapie dorosłości.
Czy ten tekst coś Ci dał?
Dziękujemy!




Dodaj komentarz