Wydaje nam się, że woda jest wszędzie. Odkręcasz kran – leci. Wchodzisz do sklepu – półki uginają się od butelek. Jednak rzeczywistość jest taka, że Polska pod względem zasobów wodnych wygląda bardzo słabo na tle Europy. Często mówi się, że jesteśmy krajem o deficycie wody, porównywalnym z niektórymi krajami basenu Morza Śródziemnego. Dlaczego tak jest i czy naprawdę grozi nam wyschnięcie? Rozłóżmy to na czynniki pierwsze.
Ile tak naprawdę mamy tej wody?
Zacznijmy od konkretów, bo liczby nie kłamią. Średni zasób wód powierzchniowych w Polsce na jednego mieszkańca to około 1600 metrów sześciennych rocznie. Może brzmi to jak dużo, ale średnia dla Unii Europejskiej jest ponad dwa razy wyższa. W okresach suszy wskaźnik ten potrafi spaść poniżej 1000 metrów sześciennych, co według międzynarodowych standardów oznacza, że wchodzimy w strefę tzw. stresu wodnego. To sytuacja, w której woda przestaje być traktowana jako oczywistość, a zaczyna być towarem deficytowym.
Co więcej, te zasoby są bardzo nierównomiernie rozłożone w czasie i przestrzeni. W Polsce opady są niższe niż w krajach zachodniej Europy, a dodatkowo duża część wody, która spadnie w postaci deszczu, błyskawicznie odpływa do Bałtyku, zamiast zostać w glebie.
Betonowanie i melioracja, czyli jak sami się pozbawiamy wody
Kiedyś polskie rolnictwo opierało się na systemach melioracyjnych, które miały osuszać tereny, żeby można było szybciej wyjechać w pole. Dzisiaj wiemy, że to była krótkowzroczna strategia. Systemy te działają jak gigantyczne rury, które odprowadzają wodę z pól do rzek, a potem do morza, zamiast zatrzymywać ją w tzw. małej retencji.
Do tego dochodzi nasze zamiłowanie do betonu. Miasta, które przypominają patelnie, nie chłoną wody. Zamiast wsiąkać w grunt i zasilać wody podziemne, deszczówka spływa do kanalizacji, a potem jest oczyszczana i wypuszczana do rzek. W efekcie mamy zjawisko tzw. miejskich wysp ciepła i problem z wodą w kranach, gdy przychodzi fala upałów.
Zmiany klimatu: nowe zasady gry
Nie możemy pominąć tematu zmian klimatu. Polska leży w strefie przejściowej, co sprawia, że nasze opady stają się bardzo chaotyczne. Zamiast spokojnego deszczu, który padał przez tydzień i nawadniał ziemię, mamy krótkie, gwałtowne ulewy. Taka woda nie ma szansy wsiąknąć – spływa po wyschniętej, twardej jak beton ziemi, powodując lokalne podtopienia, ale nie rozwiązując problemu suszy glebowej.
Wzrost średnich temperatur powoduje też większe parowanie. Woda, która jakimś cudem zostanie w zbiornikach czy rzekach, znika znacznie szybciej niż kiedyś. Eksperci z Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej regularnie ostrzegają, że zjawisko suszy rolniczej staje się u nas zjawiskiem permanentnym, a nie incydentalnym.
Co możemy z tym zrobić?
Czy jesteśmy skazani na pustynię? Na szczęście nie, ale musimy zmienić podejście. Kluczem jest retencja, czyli zatrzymywanie wody tam, gdzie ona spada. Każdy z nas może dołożyć cegiełkę – od zbierania deszczówki do podlewania ogrodu, po zakładanie ogrodów deszczowych czy rezygnację z betonowych kostek na rzecz powierzchni przepuszczalnych.
Na poziomie państwowym potrzeba gigantycznych inwestycji w naturalne zatrzymywanie wody: renaturyzację rzek, budowę małych zbiorników retencyjnych i zmianę sposobu zarządzania lasami, które działają jak gąbka. Musimy nauczyć się traktować wodę nie jak przeszkodę, którą trzeba szybko odprowadzić, ale jak najcenniejszy zasób, o który trzeba dbać każdego dnia. Woda to życie, a w przypadku Polski, to także ogromne wyzwanie na nadchodzące dekady.
Czy ten tekst coś Ci dał?
Dziękujemy!




Dodaj komentarz